Tarihte 14 Mayıs’ta Neler Yaşandı? İşte Tarihte 14 Mayıs

Tarihte 14 Mayıs'ta Neler Yaşandı? İşte Tarihte 14 Mayıs
service
Tarihte 14 Mayıs'ta Neler Yaşandı? İşte Tarihte 14 Mayıs

Tarihte 14 Mayıs’ta Neler Yaşandı? İşte Tarihte 14 Mayıs

Türkiye seçime gidiyor ve 2023 Seçimleri yüksek ihtimalle 14 Mayıs 2023 tarihinde olacak.

MHP Lideri Devlet Bahçeli TBMM Grup toplantısında Mayıs’ı gösterdi, Cumhurbaşkanı Erdoğan‘da tek partili dönemin bittiği 14 Mayıs 1950 seçimlerine atıf yaparak 14 Mayıs’ı işaret etti. Peki 14 Mayıs’ta tarihte neler yaşandı?

14 Mayıs 1560 – Piyale Paşa komutasındaki Osmanlı donanması, Cerbe Deniz Savaşı’nı kazandı

Cerbe Deniz Muharebesi 1560 yılının Mayıs ayında Tunus’un Cerbe Adası açıklarında Kaptan-ı Derya Piyale Paşa kumandası altındaki Osmanlı Donanmasıyla İspanyol kuvvetlerinin başını çektiği bir Haçlı Donanması arasında yapılmış bir deniz savaşıdır. Osmanlıların büyük bir zafer kazandığı bu savaşta Haçlı gemilerinin yarısı batırılmıştır.

4 Mayıs 1560’ta Osmanlı donanması Preveze‘de uygulanan yarım ay şeklindeki savaş düzenine girmişti. Merkeze Piyale Paşa, sağ kanada Kurdoğlu Ahmed Bey ve sol kanada da Kurdoğlu Mustafa Bey komuta ediyordu. Haçlı donanması da benzer bir dizilişi uyguladı.

Savaş top atışları ile başladı. Türk topçusunun isabetli ve etkili atışları sonucunda Haçlı filosunda panik ve bozgun belirtileri gözlemleyen Piyale Paşa, düşmanın üzerine gidilmesini emretti. Bu manevrayı gören Juan de la Cerda, elindeki gemileri iki gruba ayırıp bir kısmı ile açık denize hareketlenirken diğer grubu kıyıya yönlendirdi.

Bunun üzerine Piyale Paşa denize açılmak isteyen grubun üzerine giderken, Kurdoğlu Mustafa Bey karaya doğru yöneldi. Açık denizde haçlı donanmasına büyük bir darbe vuran Piyale Paşa, Giovanni Andrea Doria‘nın filosunu yakalayıp rampa etti, fakat kaptan Doria küçük bir sandal ile ağır yaralı halde kaçmayı başardı.

Bu esnada Kurdoğlu Mustafa Bey komutasındaki birlikler karaya yanaşamayan Haçlı gemilerine saldırıp Haçlı birliklerinin önemli bir kısmını etkisiz hale getirdi. Deniz savaşı Türk’lerin kesin zaferi ile sonuçlandı.

14 Mayıs 1767 – İngiliz Hükûmeti’nin ithal çaya vergi koyması üzerine, Amerikan Bağımsızlık Savaşı başladı

Amerikan Bağımsızlık Savaşı, 1775–1783 yılları arasında Büyük Britanya ve Kuzey Amerika‘daki On Üç Koloni arasında geçen ve Amerika Birleşik Devletleri‘nin kurulmasıyla sonuçlanan savaştır. Amerikan Devrimi olarak da bilinir.

  • 14 Mayıs 1643 – XIV. Louis, babası Kral XIII. Louis’nin ölümü üzerine, daha 4 yaşındayken Fransa tahtına çıktı.
  • 14 Mayıs 1796 – Edward Jenner, ilk çiçek aşısını uyguladı.
  • 14 Mayıs 1811 – Paraguay, İspanya’dan bağımsızlığını kazandı.
  • 14 Mayıs 1839 – Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane’de ilk eczacı sınıfının açıldığı tarihi esas alınarak “Eczacılık Günü” olarak kabul ve ilan edildi.
  • 14 Mayıs 1861 – 859 gram ağırlığında kondrit tipinde bir meteorit olan “Canellas Meteoriti”, İspanya’nın Barselona kenti yakınlarında yeryüzüne çarptı.

14 Mayıs 1919 – İzmir limanında bulunan İtilaf Devletleri donanması kumandanı Amiral Caltrop, Türk ordusuna İzmir’in Yunanlar tarafından işgal edileceğini bildirdi

İzmir’in İşgali, I. Dünya Savaşı sonrasında Paris’te toplanan uluslararası barış konferansının kararıyla İzmir kentinin 15 Mayıs 1919‘da Yunanistan Krallığı tarafından işgaliyle başlayan ve 9 Eylül 1922’de Türk ordusunun kente girmesiyle sona eren işgaldir.

İşgal, İtilaf Devletleri‘nin izniyle Yunan Yüksek Komiseri Aristidis Stergiadis komutası altında yapılmıştır. I. Dünya Savaşı’nda Yunan Krallığı ile Osmanlı İmparatorluğu arasında herhangi bir askeri çatışma yaşanmaması sebebiyle işgal, İtilaf Devletleri arasında da tartışma konusu olmuştur. İşgale izin veren İtilaf Devletleri‘nin ana amacı İtalyanların Anadolu’daki toprak kazançlarını dengelemektir.

İtalya, Birleşik Krallık ve Fransa arasında 26 Nisan 1917’de yapılan St.-Jean-de-Maurienne antlaşması Yunan işgali ile uygulanamamış, çünkü İtalyanlara söz verilen İzmir bölgesi Yunanlar tarafından işgal edilmiştir. Yunanların eylemleri, Türk Kurtuluş Savaşı‘nda İtalya-Türk Ulusal Hareketi arasında yakınlaşmaya sebep olmuştur.

Türk ordusu tarafından 26 Ağustos 1922’de başlatılan Büyük Taarruz, Kurtuluş Savaşı’nın son safhası idi. Kesin sonuç beş gün içinde elde edildi; 30 Ağustos’ta Başkomutan Mustafa Kemal Paşa ordulara bir bildiri yayımlayarak tarihî “Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz’dir. İleri!” emrini verdi ve 2 Eylül’de Uşak’a girildi. Dumlupınar Meydan Muharebesi‘nde kendisinin de haberdar olmadan Yunanistan Küçük Asya Ordusu’nun Başkomutanlığı’na getirilmiş General Nikolaos Trikupis Afyonlu Ahmet Çavuş tarafından tutsak edildi.

Türk birlikleri, İzmir’e doğru hızla ilerledi. Yunan birlikleri ve Rum siviller Anadolu’dan çekildiler. 9 Eylül 1922 sabahı Ahmet Zeki Bey komutasındaki 2. Süvari Fırkası, ardından Mürsel Paşa komutasındaki 1. Süvari Fırkası birlikleri İzmir şehrine girdi. Ardından 5. Süvari Kolordusu Komutanı Mirliva Fahrettin Paşa, komutasındaki birliklerle saat 10:00’da İzmir’e girdi. İzmir’e girerek Yunan bayrağını indirip Türk bayrağını göndere çeken kişiKürt Reşo’ lakaplı Diyarbakırlı Süvari Çavuş Reşat Nazlı‘dır.

14 Mayıs 1919 – İzmirli yurtseverler, gece Yahudi Mezarlığında toplanarak, Reddi İlhak ilkesini kabul etti

Reddi ilhak deyimi, Arapça “red” ve “ilhak” sözcüklerinin Farsça tamlama yoluyla birleştirilmesinden doğmuştur ve “katılmayı yadsıma, kabul etmeme” anlamınadır.

Bu kavram, başta Yunanistan olmak üzere, Bağlaşık Devletler’in 30 Ekim 1918 günlü “Mondros Akeşkes Anlaşması“nda belirlenen sınırları aşarak Osmanlı Devleti’nin topraklarını “İlhak” etme eğilim ve eylemine karşı bir tepkiden doğmuştur.

İzmir Redd-i İlhak Cemiyeti, İzmir’in işgali üzerine kurulmuş bir millî cemiyettir. Kurucuları arasında Hüseyin Vasıf Çınar yer almaktadır. Cemiyet, Kuvâ-yi Milliye hareketinin başlamasını sağlamış ve İzmir’in Yunanlarca işgaline karşı koymuştur. Ayrıca, Balıkesir Kongresi ve Alaşehir Kongresi‘ni düzenlemiştir.

İzmir Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti işgalden bir gün önce “İzmir Redd-i İlhak Cemiyeti” ismini almıştır.

14 Mayıs 1937 – Tarım Bakanlığı kuruluş kanunu kabul edildi.

14 Mayıs 1946 – Türkiye Sosyalist Partisi kuruldu. Başkanlığa avukat Esat Adil Müstecaplıoğlu seçildi

Mustafa Suphi ve 14 arkadaşının öldürüldüğü 1921 yılından sonra uzunca bir dönem faaliyetlerini illegal olarak sürdüren Türkiye Komünist Partisi üyelerinin 1946’da çok partili demokrasiye geçiş süreci sırasında yasal bir zeminde siyaset yapma arayışı sonucunda, Esat Adil Müstecaplıoğlu, Macit Güçlü ve İhsan Kabalıoğlu tarafından kuruldu.

14 Mayıs 1948 – Filistin’de İngiliz egemenliği sona erdi ve İsrail bağımsızlığını ilan etti

14 Mayıs 1948’de BM paylaşım planı uyarınca David Ben-Gurion tarafından İsrail Devleti’nin kuruluşu ilan edildi. 24 saat sonra, MısırÜrdünSuriyeLübnan ve Irak orduları saldırıya geçerek İsrail topraklarına girdiler.

1949 yılının ilk aylarında BM nezdinde İsrail ile onunla savaşan Arap ülkelerinin her biri (o dönemden beri İsrail’le müzakere masasına oturmayı reddeden Irak hariç) arasında doğrudan müzakereler düzenlendi ve bunların sonucunda bir ateşkes anlaşması imzalandı.

Anlaşma uyarınca sahil şeridi, Celile ve tüm Necef İsrail’e, Yehuda ve Samiriye (Batı Şeria) Ürdün’e, Gazze Mısır yönetimine ve Kudüs’ün ise Eski Şehir’in de dâhil olduğu doğu kısmı Ürdün’e, batısı da İsrail’e bırakıldı.

Bu süreç sırasında, bir Yahudi devletinin varlığını sağlamak için; yeni kurulmuş olan IDF ve diğer Siyonist oluşumlar tarafından 700.000’den fazla Filistinli topraklarından kovuldu veya Deir Yasin Katliamı‘ndan sonra oluşan korku ortamı nedeniyle kendileri kaçtı, 400 ila 600 Filistin köyü yok edildi ve geriye kalanların adları “İbraniceleştirildi”, Filistinlilerin topraklarına geri dönme hakkına engel olundu, milyonlarca kalıcı Filistinli mülteci oluşturuldu ve “Filistin toplumu imha edildi”.

Uluslararası Af Örgütüİnsan Hakları İzleme ÖrgütüBirleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi, ve hatta B’Tselem ile Breaking the Silence gibi bazı İsrailli insan hakları örgütleri dahil, birçok büyük insan hakları örgütü tarafından rapor edildiğine göre; İsrail kuvvetleri Filistinlilere işkenceyerinde infazlar ve diğer cinayetler, sivil katliamları, Filistinli sivillere yönelik zaman zaman bir soykırım olarak tanımlanan sistematik kötü davranışlar, bu eylemleri işleyenlerin cezasız bırakılması ve Filistin halkının kendi kaderini tayin hakkının ihlal edilmesi gibi çeşitli suçları işleyerek Filistin halkına baskı uygulamaya devam etmektedir.

2020’de Kudüs‘ün yeni başkent olarak ilan edilmesi yeni bir gerginlik yarattı ve çoğu ülke bunu tanımadı.

14 Mayıs 1950 – 27 yıllık Cumhuriyet Halk Partisi iktidarı son buldu. Demokrat Parti, yüzde 53 oyla tek başına iktidara geldi

1950 Türkiye genel seçimleri, 14 Mayıs 1950 tarihinde düzenlenen ve TBMM 9. dönem milletvekillerinin belirlendiği seçim. “Gizli oy , açık tasnif” yönteminin ilk kez uygulandığı 1950 seçimleri, Türkiye tarihinin ilk demokratik seçimi olarak kabul edilir.

1946 genel seçimlerinden sonra, Cumhuriyet tarihinde tek dereceli olarak düzenlenen ve birden fazla partinin katıldığı ikinci milletvekilliği genel seçimidir.

Liste usulü çoğunluk sisteminin uygulandığı seçimlerde oyların yaklaşık yüzde 55’ini alan Demokrat Parti kazandığı 416 milletvekilliğiyle TBMM‘deki sandalye sayısının yaklaşık yüzde 85’ini elde etti.

Bu seçimlerle Cumhuriyet Halk Partisi‘nin 27 yıllık iktidarı da sona erdi. Türk siyasi tarihinde iktidarın ilk kez “barış havası” içinde ve halkın arzusuna uyarak “sükunetle” el değiştirdiği 14 Mayıs 1950 seçimleri, beyaz ihtilal olarak da adlandırılır.

Tarihte 14 Mayıs'ta Neler Yaşandı? İşte Tarihte 14 Mayıs
Recep Peker – T.C. 15. Hükümet Başbakanı

1946 seçimlerin ardından hükumeti kurmakla görevlendirilen Recep Peker, 1946’da 7 Eylül Kararları’nı alarak daha liberal bir ekonomi politikasına yöneldi. Bununla birlikte devam eden demokratikleşme süreci Peker’in muhalefete karşı sert tutumu yüzünden aksadı.

DP I. Kongresi’nde (10 Ocak 1947) Anayasa’ya aykırı kanunların kaldırılması, yeni bir seçim yasasının hazırlanması, Cumhurbaşkanı’nın tarafsız olması istendi. Bu koşullar gerçekleştirilmezse DP meclis grubunun “sine-i millet“e (seçim) dönmesine karar verildi.

Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, Başbakan Recep Peker (CHP) ve DP Genel Başkanı Celal Bayar arasında barışı sağlamak için bir dizi görüşmeler yaptı ve yayımladığı 12 Temmuz Beyannamesi ile DP’ye bundan böyle baskı yapılmayacağına dair güvence verdi.

Peker’in siyaseti CHP içindeki ılımlılardan oluşan “35’ler” diye bilinen grup tarafından eleştirilmeye başlandı. İnönü’nün de desteğini yitiren Peker başbakanlıktan ayrılmak durumunda kaldı.

Yeni hükûmeti Eylül 1947’de Hasan Saka kurdu. Saka hükûmetinin muhalefetle ilişkileri daha ılımlı oldu.

Muhalefetin antidemokratik bulduğu bazı yasalar değişti; Muhalefetin eleştirdiği Köy Enstitüleri‘nin klasik öğretmen okulu yapısına dönüştürülmesi girişimleri başlatıldı, valilerin il başkanlığı yapma uygulamasına son verildi ve Cumhurbaşkanlığı ile parti başkanlığı ilişkisinin gevşetilmesi bizzat İnönü tarafından savunuldu.

Türkiye’de tek parti dönemi sona erdi

Tarihte 14 Mayıs'ta Neler Yaşandı? İşte Tarihte 14 Mayıs
Türkiye Cumhuriyeti 3. Cumhurbaşkanı Celal Bayar

Ilımlı bir siyaset ortamında yapılan 14 Mayıs 1950 seçimleri, CHP için büyük bir yıkım oldu.

DP’nin üstünlüğüyle sonuçlanan seçimler sonunda CHP 27 yıllık iktidarını yitirdi. Liste usulü çoğunluk sistemi nedeniyle, oyların yüzde 55’ini alan DP kazandığı 416 milletvekilliğiyle TBMM‘nin yüzde 85’ini elde ederken, buna karşın CHP yüzde 40 oy oranıyla kazandığı 69 milletvekilliğiyle TBMM’nin ancak yüzde 14’ünü elde edebildi. MP ve Bağımsızlarsa birer milletvekiliyle TBMM’ye girdiler.

DP listelerinden bağımsız olarak seçimlere giren 5 aday (Ali Fuat Cebesoy (Eskişehir), Halide Edib Adıvar (İzmir), Hamdullah Suphi Tanrıöver (Manisa), Nadir Nadi (Muğla), Sinan Tekelioğlu (Seyhan)) milletvekili seçildi.

Seçime katılım oranı %89,3 olarak gerçekleşti. 63 seçim çevresinden 52’sinde DP, 10’unda CHP, 1’inde de Bağımsızlar birinci oldu.

22 Mayıs 1950’de Celal Bayar Türkiye’nin üçüncü Cumhurbaşkanı seçildi.

Aynı gün Adnan Menderes başkanlığındaki ilk DP hükûmeti de kuruldu.

Celal Bayar‘dan boşalan DP genel başkanlığına da 9 Haziran’da Adnan Menderes getirildi.

14 Eylül 1972 – Bülent Ecevit, CHP kurultayında Atatürk ve İsmet İnönü’den sonra CHP’nin üçüncü Genel Başkanı seçildi

Siyasi kariyerine CHP‘de başlayan Ecevit, ilk defa 1957 genel seçimlerinde CHP Ankara milletvekili olarak Meclise girmiştir.

1972 yılında istifa eden İsmet İnönü‘nün yerine genel başkanlığa seçilmiştir. Genel başkanlığı sırasında partisi 1973 genel seçimlerinde %33,3 oy almıştır. 1974 yılında genel başkanlığını Necmettin Erbakan‘ın yaptığı Millî Selamet Partisi ile kurduğu koalisyon hükûmetinde ilk defa başbakanlık görevini almıştır.

Başbakanlık döneminde 1974 yılında Kıbrıs Harekâtı yapılmıştır. 10 ay süren bu koalisyon hükûmeti Ecevit’in istifasıyla dağılmıştır. 1977 genel seçimlerinde parti, oy oranını %41,4’e çıkarmıştır. Bu oy oranı, sol görüşlü bir partinin çok partili siyasal yaşamda kazandığı en yüksek oy oranı olarak tarihe geçmiştir.

1978 yılında yeni bir hükûmet kurarak tekrar başbakan olmuştur. 1979 yılında ara seçimlerde başarısızlığa uğrayınca görevden çekilmiştir.

Ecevit, 12 Eylül Darbesi sonrası diğer bütün partilerin ileri gelenleriyle birlikte 10 yıl siyaset yasaklıları kapsamına alınmıştır. Siyasal yasağı devam ederken eşi Rahşan Ecevit‘in başkanlığında Demokratik Sol Parti kurulmuştur.

1987 yılında yapılan referandumla siyasal yasağı kaldırılınca (%50,16) DSP’nin başına geçmiştir. 1987 Türkiye genel seçimlerinde partisinin milletvekili çıkaramaması üzerine aktif siyasetten ve genel başkanlıktan ayrılacağını açıklamıştır. Ancak 1989’da aktif siyasete dönmüştür.

1999’da kurulan DSPMHPANAP koalisyonunda yeniden başbakanlık koltuğuna oturmuştur. 

2002 Türkiye genel seçimlerinde DSP baraj altında kalmış ve seçilememiştir. 2004 yılında yapılan DSP 6. Olağan Kurultay ile aktif siyaseti bırakmıştır. 5 Kasım 2006 pazar günü dolaşım ve solunum yetmezliği sonucu vefat etmiştir.

  • 14 Mayıs 1987 – TBMM, Anayasa değişikliğini kabul ederek, siyasi yasaklar için referanduma gidilmesi, milletvekili sayısının 450’ye çıkarılması ve seçmen yaşının 20’ye indirilmesini benimsedi.

14 Mayıs 2014 – Türkiye’de 13 Mayıs’ta Soma’da gerçekleşen maden kazasında ölen 301 madenci için, millî yas ilan edildi

Soma Faciası, 13 Mayıs 2014’te Türkiye’nin Manisa ilinin Soma ilçesindeki kömür madeninde çıkan yangın nedeniyle 301 madencinin ölümüyle sonuçlanan madencilik kazası.

Facia, Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en çok can kaybı ile sonuçlanan iş ve madencilik kazası olarak kayıtlara geçti.

Soma Holding şirketlerinden Soma Kömür İşletmeleri A.Ş. tarafından işletilen maden ocağında, patlamaya elektrikli ekipmanların sebep olduğundan şüphelenildi.

Yangın, vardiya değişimi sırasında meydana geldi ve 787 işçi patlama sırasında yer altında kaldı.

17 Mayıs 2014’te, toplamda 301 kişinin hayatını kaybettiği ve içeride kimse kalmaması sebebiyle kurtarma çalışmalarının sona erdiği açıklandı.

Türkiye’de madenciler, 2013 yılı sonunda ülkedeki tehlikeli çalışma koşullarını protesto etti ve Türkiye Büyük Millet Meclisi, ilgili madenin güvenliğinin araştırılması teklifini facianın gerçekleşmesinden yalnızca yirmi gün önce reddetti.

Ekim 2013’te Cumhuriyet Halk Partisi milletvekillerinin hazırladığı ve Milliyetçi Hareket Partisi ile Barış ve Demokrasi Partisi milletvekilleri tarafından desteklenen, 60 vekilin imzaladığı Soma’daki maden ocaklarına meydana gelen iş kazalarını araştırma amacıyla bir meclis araştırma Komisyonu kurulmasını öneren soru önergesi, 29 Nisan’da Türkiye Büyük Millet Meclisi gündemine getirilmiş ancak Adalet ve Kalkınma Partisi milletvekillerinin oylarıyla reddedilmişti.

Facianın gerçekleşmesinden sonra Türkiye’de üç günlük ulusal yas ilan edildi.

Ayrıca, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti‘nde iki gün ve Pakistan‘da bir gün ulusal yas ilan edildi.

Tarihte 14 Mayıs'ta Neler Yaşandı? İşte Tarihte 14 Mayıs

Tarihte 14 Mayıs’ta Neler Yaşandı? İşte Tarihte 14 Mayıs

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Giriş Yap

Giriş Yap

Arts Magazin ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!